Sosna czarna

Na igłach, zwłaszcza starszych i ubiegłorocznych, pojawiają się jesienią lub późnym latem żółte, a następnie brązowe przebarwienia, często z ciemnymi, poprzecznymi kreskami oddzielającymi zdrowe i porażone odcinki. Wiosną porażone igły masowo brunatnieją i opadają, ogałacając dolne partie pędów. Na martwych, opadłych igłach tworzą się czarne, soczewkowate owocniki, które uwalniają zarodniki zakażające nowe przyrosty; najgroźniejsza dla młodych sosen i sadzonek szkółkarskich. Przebarwienia zaczynają się zwykle jako drobne, żółte plamki, które rozlewają się na całą długość igły, aż ta staje się rudobrunatna. Ciemne, poprzeczne kreski (tzw. linie graniczne) są cechą najbardziej rozpoznawczą — obrysowują martwe odcinki na jeszcze zielonej igle. Najsilniejszy opad igieł następuje wiosną, w kwietniu i maju, tuż przed rozwojem nowego przyrostu; przy dużym nasileniu na pędzie zostają tylko najmłodsze igły na wierzchołku, co daje charakterystyczny „pędzelkowaty” pokrój i osłabia wzrost, a najmłodsze sadzonki mogą zamierać. Czarne owocniki na opadłych igłach są wydłużone, łódeczkowate i otwierają się podłużną szczeliną przy wilgotnej pogodzie, wyrzucając zarodniki workowe, które w lecie i jesienią zakażają świeżo wyrośnięte igły. Najbardziej podatna jest sosna zwyczajna, ale choroba dotyka też sosnę czarną i kosodrzewinę. Warto odróżnić dwa gatunki sprawcy: Lophodermium seditiosum jest agresywnym pasożytem żywych, młodych igieł i odpowiada za groźne osutki w szkółkach, natomiast L. pinastri zasiedla głównie igły już starzejące się lub osłabione i bywa raczej saprotrofem — sama jego obecność na opadłych igłach nie musi oznaczać silnej choroby.

Larwy bardzo przypominają gąsienice motyli, ale mają więcej par odnóży odwłokowych (sześć i więcej) oraz pojedyncze oczka po bokach głowy, co pozwala je odróżnić. Żerują często gromadnie, szkieletując liście lub zjadając je do nerwów, i potrafią ogołocić krzew agrestu czy porzeczki w ciągu kilku dni. Żywicielami są agrest, porzeczka, róża, śliwa i sosna. Objawy: oprócz gołożerów na liściach larwy gatunków owocowych (np. u śliwy) wgryzają się w młode zawiązki owoców, powodując ich opadanie. Dorosłe pilarze to niewielkie (kilkumilimetrowe) błonkówki bez wyraźnej „talii osowej” — odwłok szeroko przylega do tułowia, co odróżnia je od os i pszczół; samice mają piłkowate pokładełko (stąd nazwa „pilarze”), którym nacinają tkankę liścia lub zawiązka owocu i składają jaja do jej wnętrza. Larwy są najczęściej zielone, upodobnione barwą do liścia, u części gatunków z ciemnymi brodawkami lub plamkami; ich posuwki są pozbawione haczyków czepnych, jakie mają gąsienice motyli, a zaniepokojone larwy wielu gatunków unoszą tylny koniec ciała w charakterystyczną literę „S”. Najgroźniejsze grupy to: pilarznica agrestowa (Nematus ribesii) na agreście i porzeczce, ogałacająca krzew od środka; śluzownice (rodzaj Caliroa) na gruszy, wiśni i śliwie, których oślizłe, przypominające ślimaczki larwy wygryzają górną skórkę liścia (okienkowanie), przez co liść brązowieje jak przypalony; pilarze owocowe z rodzaju Hoplocampa na śliwie i jabłoni, drążące korytarze w młodych zawiązkach i pozostawiające wilgotne, cuchnące odchody; oraz borecznikowate (Diprion, Neodiprion) na sośnie, żerujące gromadnie na igłach. Cykl rozwojowy: dorosłe wylatują wiosną, larwy żerują kilka tygodni, po czym schodzą do gleby lub ściółki, gdzie przepoczwarzają się w kokonie i zimują jako larwa (przedpoczwarka); zależnie od gatunku rozwija się 1–3 pokoleń w sezonie.